“Kişi sevdiği ile beraberdir”
Hadis-i ŞerifHer bakımdan insanların en üstünü olan Peygamber Efendimiz Muhammed (sallâllâhü aleyhi ve sellem), gençlik yıllarından itibaren Mekke halkının sevgisini ve takdirini kazanmıştı. Güzel ahlâkı, insanlara karşı nazik ve merhametli davranışı, sakinliği, yumuşak huyluluğu ve üstün vasıflarıyla çevresindekilerden ayrılıyordu.
Mekke halkı, O’nun doğru sözlülüğüne ve güvenilirliğine hayran kalmış, bu sebeple kendisine “El-Emin”, yani güvenilir lakabını vermişti. Peygamber Efendimiz, gençlik yıllarında bu isimle tanınmış ve herkesin güvenini kazanmıştı.
O dönemde Arap toplumunda câhiliye devrinin kötü alışkanlıkları yaygındı. Puta tapma, içki, kumar, zina, faiz ve çeşitli haksızlıklar toplum hayatında yer edinmişti. Peygamber Efendimiz ise bu kötülüklerden daima uzak durmuş, toplumdaki bozukluklardan rahatsızlık duymuştu.
Putlara karşı duyduğu nefret sebebiyle onların bulunduğu yerlere yaklaşmaz, putlar adına kesilen kurbanların etlerinden yemezdi. Rivayetlerde, bir defasında halalarının ısrarıyla Buvâne adlı putun yanında düzenlenen merasime götürülmek istendiği, ancak putun yanına yaklaştığında oradan uzaklaştığı ve yaşadığı hadiseyi daha sonra anlattığı aktarılır. Bu olaydan sonra da putların yanına hiç yaklaşmadığı belirtilir.
Peygamber Efendimiz, çocukluk ve gençlik yıllarında kendisine ait koyunları Ciyâd Dağı ve çevresinde güderdi. Bu şekilde geçimini sağlarken bir yandan da toplumdaki kötü alışkanlıklardan uzak dururdu.
Bir gün Eshâb-ı kirâmına, “Koyun gütmeyen hiçbir peygamber yoktur.” buyurmuştu. Sahâbîler, “Yâ Resûlallah, siz de koyun güttünüz mü?” diye sorduklarında, “Evet, ben de güttüm.” cevabını vermiştir.
Çobanlık, Peygamber Efendimizin gençlik yıllarında yaptığı işler arasında yer almış; sabır, sorumluluk ve emekle geçen bu dönem, hayatının önemli bir parçası olmuştur.
Peygamber Efendimiz, gençlik yıllarında ticaret yolculuklarına da katılmıştır. Rivayetlerde, yirmi yaşlarında Hz. Ebû Bekir (radıyallâhu anh) ile Şam tarafına ticaret için gittiği anlatılır.
Bu yolculuk sırasında Bahîra adlı rahibin bulunduğu manastırın yakınında konakladıkları aktarılır. Hz. Ebû Bekir’in yiyecek almak için Bahîra’nın yanına gittiği sırada rahip, Peygamber Efendimizin oturduğu ağacı göstererek orada oturan kişinin kim olduğunu sormuştur. Muhammed bin Abdullah bin Abdülmuttalib olduğu cevabını alınca, onun son peygamber olacağına dair kanaatini dile getirmiştir.
Bu sözleri işiten Hz. Ebû Bekir’in Peygamber Efendimize olan sevgisi ve bağlılığının daha da arttığı rivayet edilir.
Peygamber Efendimiz yirmi yaşlarında iken Mekke’de güvenlik ve asayiş büyük ölçüde bozulmuştu. Zulüm ve haksızlık yaygınlaşmış, insanların mal, can ve namus emniyeti tehlikeye girmişti. Ticaret veya Kâbe’yi ziyaret amacıyla Mekke’ye gelen yabancılar da zaman zaman haksızlığa uğruyor, haklarını arayabilecekleri bir merci bulamıyorlardı.
Bu dönemde Yemenli bir tüccarın malları, Âs bin Vâil adlı bir Mekkeli tarafından gasp edildi. Hakkını alamayan tüccar, Ebû Kubeys Dağı’na çıkarak kabilelerden yardım istedi ve uğradığı haksızlığı dile getirdi.
Yaşanan bu olay ve benzeri haksızlıklar üzerine Hâşimoğulları, Zühreoğulları ve diğer kabilelerin ileri gelenleri Abdullah bin Cüd‘ân’ın evinde toplandı. Toplantıda, Mekke’de yerli veya yabancı hiç kimseye zulmedilmemesi, haksızlığa uğrayanların haklarının korunması ve zulmün önlenmesi konusunda anlaşmaya varıldı.
Bu amaçla kurulan topluluğa Hılfu’l-Fudûl adı verildi. Daha önce Fazl ve Fudayl isimli kişilerin de benzer bir anlaşma yapmış olmalarından dolayı bu isimle anıldığı aktarılır.
Peygamber Efendimiz de genç yaşta bu anlaşmaya katılmış ve adaletin sağlanması için gösterilen çabalara destek vermiştir. Peygamberlik bildirildikten sonra bu anlaşmadan söz ederek şöyle buyurmuştur:
“Abdullah bin Cüd‘ân’ın evinde yapılan yeminleşmede ben de bulundum. Bence o yeminleşme, kırmızı tüylü develere sahip olmaktan daha sevimlidir. Şimdi de böyle bir meclise çağrılsam icabet ederim.”
Bu sözleriyle Peygamber Efendimiz, haksızlığa karşı durmanın ve insanların haklarını korumanın önemini ortaya koymuştur.
Mekkeliler geçimlerini büyük ölçüde ticaretle sağlıyorlardı. Peygamber Efendimizin amcası Ebû Tâlib de ticaretle uğraşıyordu. Peygamber Efendimiz yirmi beş yaşına geldiğinde Mekke’de geçim sıkıntısı artmış, Mekkeliler Şam’a gitmek üzere büyük bir ticaret kervanı hazırlamıştı.
Mekke’de üstün ahlâkı, temizliği ve güzel vasıflarıyla tanınan Hz. Hatice de ticaret için mallarını göndermek istiyordu. Ancak bu önemli işi teslim edebileceği güvenilir bir kimse arıyordu. Peygamber Efendimizin güvenilirliğini ve güzel ahlâkını bildiğinden, mallarını satmak üzere kendisine teklif götürdü.
Amcası Ebû Tâlib’in de tavsiyesiyle Peygamber Efendimiz, Hz. Hatice’nin mallarını götürüp satmak üzere ticaret kervanına katılmayı kabul etti. Hz. Hatice, yolculuk sırasında kendisine yardımcı olması için kölesi Meysere’yi de görevlendirdi.
Yaklaşık üç ay süren bu ticaret yolculuğunda Peygamber Efendimizin dürüstlüğü, güzel davranışları ve ticaretteki başarısı dikkat çekti. Yolculuk sırasında yaşandığı aktarılan bazı olağanüstü hadiseler de kervandakilerin hayranlığını artırdı.
Kervan, Busra denilen yere ulaştığında bir manastırın yakınında konakladı. Daha önce Peygamber Efendimizin çocukluk yıllarında karşılaştığı rahip Bahîra vefat etmiş, yerine Nastura adlı başka bir rahip geçmişti.
Rivayete göre Nastura, kervanın yakınındaki kuru bir ağacın altında Peygamber Efendimizin oturmasıyla ağacın yeşerdiğini gördü. Elindeki kitap sayfasında yazılı olan işaretlerle karşılaştığı hadiseleri bir arada değerlendirdi ve Peygamber Efendimizin son peygamber olacağına dair kanaatini dile getirdi.
Nastura’nın, “İsâ aleyhisselâma İncil’i indiren Allah hakkı için bu zat son peygamber olacaktır. Ne olaydı ben O’nun peygamber gönderilerek emrolunduğu zamana ulaşsaydım.” dediği aktarılır.
Bu yolculuk sırasında Busra pazarında bir Yahudi ile yaşanan bir konuşma da anlatılır. Yahudi, Peygamber Efendimizden Lât ve Uzzâ adına yemin etmesini isteyince, O bu putlar adına asla yemin etmeyeceğini ve onların yanından geçerken yüzünü başka tarafa çevirdiğini ifade etmiştir. Bu cevap karşısında Yahudi, O’nun peygamberlik alametlerini taşıdığını düşündüğünü dile getirmiştir.
Ticaret kervanı Mekke’ye döndüğünde, Hz. Hatice’nin akrabası Zübeyr ve kölesi Meysere, yolculuk sırasında gördüklerini ve yaşadıklarını kendisine anlattılar. Peygamber Efendimizin dürüstlüğü, güzel ahlâkı ve ticaretteki başarısı Hz. Hatice’yi son derece memnun etmişti. Mallarının bereketli bir kazançla satılması da bu memnuniyetini artırmıştı.
Meysere’nin yolculuk sırasında yaşandığını anlattığı olağanüstü hadiseler üzerine Hz. Hatice, amcasının oğlu Varaka bin Nevfel’e gitti. Varaka bin Nevfel, putlara tapmayan, kitap ehli ve bilgili bir kimseydi.
Hz. Hatice, daha önce gördüğü bir rüyayı da Varaka’ya anlatmıştı. Rüyasında gökten inen ayın koynuna girdiğini, ardından bütün âlemi aydınlattığını görmüştü. Varaka bin Nevfel, bu rüyayı âhir zaman peygamberinin gelişiyle ilişkilendirmiş ve Hz. Hatice’nin onun eşi olacağını söylemişti.
Meysere’nin ticaret yolculuğunda gördüklerini de dinleyen Varaka bin Nevfel, Muhammed aleyhisselâmın beklenen peygamber olacağına dair kanaatini dile getirdi. Bu anlatımlar, Hz. Hatice’nin Peygamber Efendimize duyduğu sevgi ve güveni daha da artırdı.
Aktarılan bilgilere göre Peygamber Efendimiz, hayatının gençlik döneminde çeşitli ticaret yolculuklarına katılmıştır. On iki yaşlarında amcası Ebû Tâlib ile Busra’ya, on yedi yaşlarında amcası Zübeyr ile Yemen’e, yirmi yaşlarında Hz. Ebû Bekir ile Şam tarafına ve yirmi beş yaşlarında Hz. Hatice’nin mallarını satmak üzere yine Şam’a seyahat ettiği belirtilir.
Bu yolculuklar, Peygamber Efendimizin gençlik yıllarında ticaretle meşgul olduğunu ve dürüstlüğüyle çevresindekilerin güvenini kazandığını göstermektedir. Güzel ahlâkı, doğruluğu ve emanete riayet etmesiyle tanınan Peygamber Efendimiz, daha peygamberlik görevi kendisine verilmeden önce de Mekke halkının takdirini kazanmıştı.